Elektrolit w akumulatorze kwasowo-ołowiowym to roztwór kwasu siarkowego w wodzie destylowanej. Przewodzi jony między płytami ołowianymi i bierze udział w reakcjach, dzięki którym akumulator może magazynować oraz oddawać energię. Podczas eksploatacji ubytki uzupełnia się wyłącznie wodą destylowaną lub dejonizowaną – nigdy kwasem.
Czym jest elektrolit do akumulatora?
Elektrolit jest ciekłą mieszaniną dwóch składników:
- Kwasu siarkowego, który dostarcza jony wodoru i siarczanowe.
- Wody destylowanej, będącej rozpuszczalnikiem i regulującej stężenie roztworu.
W kontakcie z wodą kwas siarkowy rozpada się na jony. Ich ruch umożliwia przewodnictwo jonowe, czyli transport ładunku wewnątrz akumulatora. Elektrolit nie jest więc zwykłym płynem wypełniającym obudowę, lecz aktywnym elementem układu chemicznego.
Jaką funkcję pełni elektrolit?
W typowym akumulatorze kwasowo-ołowiowym elektrolit znajduje się między płytą ujemną z ołowiu a płytą dodatnią zawierającą dwutlenek ołowiu. Podczas rozładowywania jony siarczanowe przemieszczają się w elektrolicie i reagują z materiałem obu płyt. Powstaje siarczan ołowiu, a energia chemiczna zostaje zamieniona w elektryczną.
Podczas ładowania reakcja przebiega w przeciwnym kierunku. Siarczan ołowiu przekształca się z powrotem w materiały aktywne płyt, a skład elektrolitu zbliża się do stanu wyjściowego. W uproszczeniu oznacza to, że elektrolit umożliwia zarówno przepływ jonów, jak i zachodzenie reakcji odpowiedzialnych za ładowanie oraz rozładowywanie.
Stężenie elektrolitu zmienia się wraz ze stanem naładowania. Z tego powodu pomiar gęstości areometrem może pomagać w ocenie kondycji akumulatora obsługowego, ale powinien być wykonywany zgodnie z instrukcją producenta. Sama gęstość nie zastępuje kontroli napięcia ani oceny stanu technicznego ogniw.
Dlaczego spada poziom elektrolitu i czym go uzupełniać?
W akumulatorach z dostępem do cel ubywa przede wszystkim woda. Jej strata może wynikać z parowania oraz gazowania podczas ładowania. Kwas siarkowy pozostaje w układzie, dlatego dolanie kwasu do sprawnego akumulatora zaburza jego skład i może przyspieszyć korozję płyt oraz uszkodzić obudowę.
Do uzupełniania poziomu używa się tylko wody destylowanej lub dejonizowanej. Woda kranowa, mineralna i źródlana zawiera sole oraz inne minerały. Mogą one zwiększać samorozładowanie, powodować osady i pogarszać pracę akumulatora.
O poziomie cieczy decydują oznaczenia na obudowie i konstrukcja konkretnego modelu:
| Typ akumulatora | Dostęp do cel | Czym uzupełniać? | Czy ingerować? |
|---|---|---|---|
| Obsługowy z oznaczeniem poziomu | Korki lub pokrywa serwisowa | Wodą destylowaną do oznaczenia maksymalnego | Tak, zgodnie z instrukcją producenta |
| Obsługowy z rurkami napełniania | Widoczne rurki od strony pokrywy | Wodą destylowaną do dolnej krawędzi rurek | Tak, bez przepełniania cel |
| Bezobsługowy lub szczelnie zamknięty | Brak dostępu do cel | Nie dolewa się żadnego płynu | Nie, należy stosować zalecenia producenta |
Jeżeli akumulator nie ma oznaczenia poziomu ani rurek, trzeba kierować się dokumentacją. W niektórych obudowach spotyka się wartości około 7 mm poniżej dolnej krawędzi obrzeża pokrywy albo około 5 mm powyżej górnej krawędzi separatorów, lecz nie należy traktować ich jako uniwersalnej normy dla każdego modelu.
Bezpieczne uzupełnianie wody w akumulatorze obsługowym wygląda następująco:
- Wyłącz zapłon, odstaw pojazd w dobrze wentylowanym miejscu i oczyść górną część obudowy.
- Sprawdź poziom w każdej celi oraz zalecenia producenta akumulatora.
- Jeśli płyty lub separatory są odsłonięte, dolej niewielką ilość wody destylowanej, aby je zakryć.
- Po zakończeniu ładowania, zwykle po odczekaniu co najmniej około godziny, ustaw poziom zgodnie z oznaczeniem i nie przepełniaj cel.
Nie należy nalewać cieczy do maksymalnego poziomu przed ładowaniem, ponieważ jej poziom może się podnieść. Przepełnienie grozi wylaniem elektrolitu przez otwory odgazowania. Jeżeli ubytek jest duży, pojawia się wyciek albo płyty długo pozostawały odsłonięte, potrzebna może być ocena akumulatora w serwisie.
Bezpieczeństwo podczas pracy z elektrolitem
Elektrolit zawiera żrący kwas siarkowy. Kontakt ze skórą lub oczami może spowodować poważne oparzenia, a rozlanie roztworu może uszkodzić elementy pojazdu. Podczas kontroli akumulatora:
- zakładaj rękawice odporne na działanie substancji chemicznych,
- używaj okularów ochronnych,
- pracuj w dobrze wentylowanym miejscu,
- nie zbliżaj ognia, iskier ani papierosów do akumulatora.
Podczas ładowania mogą powstawać gazy palne, dlatego wentylacja jest konieczna. Kwasu nie należy samodzielnie rozcieńczać ani przygotowywać elektrolitu od podstaw. W razie kontaktu ze skórą lub oczami trzeba natychmiast płukać miejsce dużą ilością wody i skorzystać z pomocy medycznej.
Akumulator obsługowy a bezobsługowy
Akumulator obsługowy ma korki lub inne elementy umożliwiające dostęp do cel. W takim modelu można kontrolować poziom cieczy i, jeśli producent to przewiduje, uzupełniać ubytki wodą destylowaną.
Akumulator bezobsługowy jest zaprojektowany tak, aby ograniczyć utratę wody. W zależności od konstrukcji elektrolit może być zamknięty w obudowie albo związany w separatorach. Brak korków nie oznacza, że należy je dorabiać lub otwierać obudowę. Do zamkniętego akumulatora nie dolewa się wody ani kwasu. Problemy z ładowaniem, wyciek, spuchnięta obudowa lub szybki spadek napięcia wymagają diagnostyki albo wymiany urządzenia.
Najważniejsza zasada jest prosta: elektrolit to roztwór kwasu siarkowego, ale podczas zwykłej obsługi nie uzupełnia się go kwasem. W akumulatorze obsługowym dolewa się wyłącznie wodę destylowaną lub dejonizowaną, a w modelu bezobsługowym nie ingeruje się w jego wnętrze.
Praca z elektrolitem wymaga ostrożności. W przypadku wycieku, uszkodzenia obudowy lub kontaktu kwasu ze skórą albo oczami należy przerwać czynności i skorzystać z pomocy specjalisty.
