Liczby na opakowaniu oleju silnikowego oznaczają klasę lepkości SAE, czyli sposób, w jaki olej zachowuje się w niskiej i wysokiej temperaturze. W zapisie 5W-30 liczba przed literą W dotyczy rozruchu na zimno, a liczba po niej – lepkości podczas pracy rozgrzanego silnika. Nie jest to oznaczenie jakości oleju.
Jak czytać oznaczenie 5W-30?
SAE, czyli norma opracowana przez Society of Automotive Engineers, opisuje lepkość oleju. Najczęściej spotykasz oleje wielosezonowe, których oznaczenie składa się z dwóch liczb i litery W. Przykład 5W-30 oznacza, że produkt ma określone właściwości zarówno podczas zimnego rozruchu, jak i po rozgrzaniu jednostki napędowej.
Litera W pochodzi od angielskiego słowa Winter, czyli „zima”. Nie jest separatorem ani symbolem producenta. Informuje, że pierwsza liczba odnosi się do zachowania oleju w niskiej temperaturze.
Przy klasach zimowych podaje się orientacyjne temperatury graniczne rozruchu. Nie oznaczają one jednak, że silnik zawsze uruchomi się bez problemu dokładnie przy wskazanej wartości. Na rozruch wpływają także stan akumulatora, konstrukcja silnika, paliwo i warunki eksploatacji.
Najczęściej spotykane klasy zimowe można zestawić następująco:
| Klasa SAE | Temperatura graniczna rozruchu – około | Znaczenie |
|---|---|---|
| 0W | -35°C | Najlepsza płynność spośród wymienionych klas w niskiej temperaturze |
| 5W | -30°C | Dobre właściwości podczas zimnego rozruchu |
| 10W | -25°C | Przeznaczenie do nieco wyższych temperatur ujemnych |
| 15W | -20°C | Wyższa lepkość przy zimnym silniku |
| 20W | -15°C | Klasa stosowana w określonych wymaganiach producenta |
| 25W | -10°C | Najmniejsza odporność na niską temperaturę w tym zestawieniu |
Co oznacza liczba przed literą W?
Niższa liczba przed W oznacza, że olej zachowuje płynność w niższej temperaturze. Ma to znaczenie podczas rozruchu, ponieważ zimny olej stawia większy opór przepływowi. Właściwie dobrana klasa pomaga szybciej doprowadzić środek smarny do miejsc, które wymagają ochrony.
W praktyce liczba przed W informuje przede wszystkim o:
- zachowaniu oleju podczas zimnego rozruchu – niższa wartość ułatwia przepływ w niskiej temperaturze,
- pracy układu smarowania po uruchomieniu silnika – olej może szybciej dotrzeć do smarowanych elementów,
- zakresie temperatur zimowych – niższa klasa jest przeznaczona do niższych temperatur,
- opóźnieniu powstania właściwego filmu olejowego – niewłaściwa lepkość może utrudnić smarowanie tuż po rozruchu.
Co oznacza liczba po W?
Druga liczba opisuje lepkość oleju w wysokiej temperaturze, gdy silnik osiąga normalną temperaturę pracy. Wartość 30 oznacza inną klasę niż 40, 50 czy 60. Nie wskazuje jednak samodzielnie, który olej jest lepszy. Pokazuje, jak olej zachowuje się w warunkach określonych przez normę SAE.
Liczba po W wiąże się między innymi z:
- lepkością oleju po rozgrzaniu silnika – wyższa klasa oznacza większą lepkość w wysokiej temperaturze,
- grubością filmu olejowego w warunkach pracy – parametr musi odpowiadać konstrukcji silnika,
- ochroną elementów pod obciążeniem – właściwa klasa pomaga utrzymać wymagane smarowanie,
- oporem przepływu i pracy silnika – zbyt wysoka lepkość może zwiększać opory, a zbyt niska może nie odpowiadać wymaganiom jednostki.
Czy wyższa liczba oznacza lepszy olej?
Nie. Olej 5W-40 nie jest z definicji lepszy od 5W-30, a 10W-40 nie musi być lepszym wyborem niż 5W-30. Są to różne klasy lepkości przeznaczone do silników o określonych wymaganiach. Producent jednostki napędowej dobiera parametr między innymi do luzów konstrukcyjnych, temperatur pracy, układu smarowania i sposobu oczyszczania spalin.
Zbyt wysoka lepkość może utrudniać przepływ oleju po rozruchu i zwiększać opory pracy. Zbyt niska również nie jest uniwersalnie bezpieczna, ponieważ w niektórych silnikach może nie zapewnić wymaganej ochrony przy wysokiej temperaturze lub dużym obciążeniu. Dlatego nie należy samodzielnie zmieniać klasy tylko dlatego, że olej wydaje się „gęstszy” albo „rzadszy”.
Podstawą wyboru powinna być instrukcja obsługi samochodu. Trzeba sprawdzić nie tylko SAE, lecz także wymagane normy jakościowe i ewentualną aprobatę producenta. Znaczenie mogą mieć również warunki eksploatacji, klimat oraz konstrukcja silnika. Przy niepewnej historii serwisowej lub nietypowym zużyciu oleju lepiej skonsultować wybór z warsztatem niż dobierać klasę na oko.
SAE a API i ACEA – czym różnią się oznaczenia?
Klasa SAE opisuje lepkość. Na tej podstawie nie można ocenić całego oleju ani jego przeznaczenia do konkretnego silnika. Na etykiecie znajdują się też inne oznaczenia, które dotyczą wymagań jakościowych i zastosowania:
- SAE określa lepkość oleju w niskiej i wysokiej temperaturze, na przykład 5W-30,
- API opisuje poziom jakości i zastosowanie, między innymi poprzez symbole S dla silników benzynowych oraz C dla wysokoprężnych,
- ACEA określa europejskie wymagania dla różnych typów silników, w tym klasę C stosowaną w olejach przeznaczonych do jednostek wyposażonych w układy oczyszczania spalin, takie jak DPF,
- aprobaty producenta auta wskazują, czy olej spełnia szczegółowe wymagania danej marki lub konstrukcji silnika.
Dobry wybór wymaga więc odczytania całej etykiety. Zapis 5W-30 odpowiada tylko na pytanie o lepkość. O tym, czy olej nadaje się do konkretnego samochodu, decydują także normy API, ACEA i wymagania podane w instrukcji.
Najważniejsze jest dopasowanie, a nie najwyższa liczba. Oznaczenie SAE pomaga przewidzieć zachowanie oleju w różnych temperaturach, lecz właściwy produkt to taki, który jednocześnie spełnia zalecenia producenta silnika.
